Mevzuat Rehberi
Türk hukukunda arabuluculuk artık sadece tarafların gönüllü olarak seçtiği bir yol değil — belirli uyuşmazlık türlerinde dava açabilmenin ön şartı. Bu adım atlanırsa mahkeme dosyayı esasa girmeden, doğrudan usulden reddedebiliyor. Peki hangi uyuşmazlıklar bu kapsama giriyor?
- İş Hukukundan Kaynaklanan Uyuşmazlıklar
Uygulamada en çok karşılaşılan zorunlu arabuluculuk alanı budur. Kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi-işveren alacak ve tazminat talepleri bu kapsamda değerlendirilir:
Kıdem, ihbar, kötüniyet ve ayrımcılık tazminatı talepleri
Fazla mesai, yıllık izin, hafta tatili ve genel tatil ücreti alacakları
İşe iade talepleri (fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işleyen kısa bir başvuru süresi vardır — bu süreyi kaçırmamak kritik önem taşır)
İstisna olarak, "hizmet tespiti davası" gibi sadece işçi-işvereni değil SGK'yı ve devletin prim alacağını da ilgilendiren bazı talepler arabuluculuğa elverişli görülmez.
- Ticari Uyuşmazlıklar
Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki bazı ticari davalarda da arabuluculuk dava şartıdır — özellikle konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bu gruba girer.
- Tüketici Uyuşmazlıkları
Tüketici mahkemelerinde görülecek uyuşmazlıklar da 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a eklenen hüküm ile dava şartı arabuluculuk kapsamına alındı. Burada önemli bir ayrım var: belirli bir parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklar arabuluculuğa değil, doğrudan tüketici hakem heyetine gidiyor. Bu sınır zaman zaman güncellendiği için, başvuru öncesi hangi mercinin doğru olduğunu kontrol etmek gerekir.
- Kira, Ortaklığın Giderilmesi, Kat Mülkiyeti ve Komşu Hakkı Uyuşmazlıkları
7445 sayılı Kanun ile kapsam genişletildi ve bu dört uyuşmazlık türü de zorunlu arabuluculuğa dahil edildi. Kira ilişkisinden kaynaklanan alacak/tahliye talepleri, paydaşlar arası ortaklığın giderilmesi talepleri, kat mülkiyeti kanunundan kaynaklanan uyuşmazlıklar ve komşuluk hukukuna dayalı talepler bu gruptadır.
Kapsam Dışında Kalanlar
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği, kamu düzenini ilgilendiren konular arabuluculuğa hiç elverişli değildir:
Nüfus kaydının düzeltilmesi, yaş büyütme davaları
Velayet gibi çocuğun temel haklarına ilişkin aile içi konular
Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar (mağduru korumak amacıyla)
Neden Önemli?
Dava şartı arabuluculuğu atlayıp doğrudan mahkemeye gitmek, en güçlü dosyayı bile masaya koymadan kaybettirebilir — çünkü hakim işin esasına hiç girmeden dosyayı usulden reddeder. Bu yüzden bir uyuşmazlıkta ilk soru her zaman şu olmalı: "Bu dosya zorunlu arabuluculuk kapsamında mı?"
Arabulucu olarak bu tür dosyaları çok mu takip ediyorsunuz? KolayTutanak ile başvuru bilgilerini tek seferde girip, son tutanağı ve ekli belgeleri dakikalar içinde hazırlayabilir, süre takibini elle yapmak zorunda kalmadan sistemin size hatırlatmasına bırakabilirsiniz.
